Deze blog is gebaseerd op de online kennissessie Trauma-sensitief communiceren van 7 mei 2026, verzorgd door traumadeskundige Esther van der Sande.
Wat is trauma? En wat is het verschil tussen PTSS en complex trauma?
Trauma ontstaat niet alleen door wat er gebeurt, maar ook door hoe iemand de ervaring heeft kunnen verwerken. Iets kan traumatisch worden wanneer het te veel, te snel of te alleen is. Dat betekent dat dezelfde gebeurtenis voor de ene persoon anders kan doorwerken dan voor de ander. De impact hangt onder andere samen met veiligheid, steun, draagkracht en eerdere ervaringen.
In de praktijk zie je trauma niet altijd direct. Je ziet vaak gedrag. Een voorbeeld van gedrag gerelateerd aan trauma is bijvoorbeeld: iemand die zicht terugtrekt, afspraken afzegt, snel overspoeld raakt, moeilijk in beweging komt, wantrouwend reageert of juist heel hard wil, maar telkens vastloopt.
Gedrag wordt door professionals wellicht gauw gezien als lastig, weerstand of ongemotiveerd. Maar dit gedrag kan ook een vorm van bescherming zijn. Dat is een belangrijk vertrekpunt voor iedereen die werkt met cliënten, werknemers of kandidaten die vastlopen.
Trauma, PTSS en complex trauma: wat is het verschil?
Een veelvoorkomend misverstand is dat trauma en PTSS hetzelfde zijn. Dat is niet zo. Ook Traumanet maakt dat onderscheid duidelijk: trauma is de wond of ontregeling die ontstaat na ingrijpende ervaringen; PTSS is een mogelijke diagnose die kan ontstaan wanneer klachten aanhouden en herkenbaar samenkomen.
PTSS
PTSS, of posttraumatische stressstoornis, ontstaat vaak na één of meerdere ingrijpende gebeurtenissen, zoals een ongeluk, verlies of geweld. Klachten die hierbij vaak voorkomen zijn:
- herbelevingen
- vermijding
- verhoogde alertheid of hyperwaakzaamheid
Voor professionals is dit belangrijk, omdat iemand met PTSS in gesprekken of trajecten onverwacht sterk kan reageren op ogenschijnlijk kleine prikkels.
Complex trauma (CPTSS)
Complex trauma ontstaat meestal door herhaalde, langdurige ervaringen van onveiligheid, afwijzing, controle of verwaarlozing. Vaak begint dit al in de jeugd. De impact gaat dan dieper dan bij “klassieke” PTSS.
Waar je dit vaak terugziet is in:
- een negatief zelfbeeld: “Ik ben niet goed genoeg”
- moeite met vertrouwen
- problemen in relaties
- spanning rondom autonomie en afhankelijkheid
- sterke ambivalentie: wel vooruit willen, maar het niet durven of kunnen
Waarom dit onderscheid belangrijk is voor professionals
Als je weet of gedrag mogelijk samenhangt met PTSS of complex trauma, ga je anders luisteren en anders communiceren. Dan stel je niet alleen de vraag: Wat is er mis? maar vooral: Wat is er gebeurd? en Wat heeft iemand nodig?
Dat maakt verschil. Een werknemer die afhaakt, een cliënt die veel wantrouwen laat zien, of iemand die steeds tussen willen en vermijden heen en weer beweegt, is niet per definitie ongemotiveerd. Het kan ook een overlevingsreactie zijn.
Trauma-sensitief communiceren begint dus niet bij oplossingen, maar bij begrijpen. Niet door te labelen, maar door beter te zien wat er onder gedrag kan liggen.
Voor werkgevers, UWV-professionals, zorgverleners en begeleiders is deze basiskennis onmisbaar. Juist omdat trauma vaak onzichtbaar is, maar wel merkbaar in contact, gedrag en belastbaarheid.
Wil je als professional of opdrachtgever meer leren over trauma-sensitief werken en communiceren?
Esther van der Sande heeft het boek Trauma-Sensitieve Samenleving geschreven. Deze is beschikbaar via haar website en bol.com. In dit boek duikt zij dieper in praktische strategieën en diepgaande inzichten om omgevingen te scheppen waarin elke stem wordt gewaardeerd en elke wond kan beginnen te helen.
Kijk op www.startwijzer.info of neem contact op met Startwijzer voor meer informatie over komende kennissessies, workshops en onze manier van werken.